„Journal of Medical Internet Research”, jedno z najbardziej uznanych międzynarodowych czasopism naukowych poświęconych badaniom nad zdrowiem i technologiami cyfrowymi, przyjął do publikacji artykuł dotyczący opracowania i walidacji Skali Zachowań Higieny Cyfrowej (DHBS), opracowanej przez polski zespół badawczy. Narzędzie składa się z 17 pytań i pozwala mierzyć, jak często ludzie podejmują zachowania chroniące ich zdrowie i bezpieczeństwo w środowisku cyfrowym.
Artykuł pt. Development and Validation of the Digital Hygiene Behavior Scale (DHBS): A Psychometric Evaluation Study (DOI: 10.2196/91202) przedstawia proces stworzenia i walidacji skali. Jej autorami są Magdalena Bigaj (Uczelnia Korczaka – Akademia Nauk Stosowanych), dr hab. Magdalena Woynarowska (Warszawski Uniwersytet Medyczny) i prof. Mariusz Panczyk (Warszawski Uniwersytet Medyczny).
Zobacz artykuł: https://preprints.jmir.org/preprint/91202/accepted
Publikacja została przyjęta do druku w Journal of Medical Internet Research – międzynarodowym czasopiśmie naukowym specjalizującym się w badaniach na styku zdrowia, internetu i nowych technologii. Współautorami publikacji są również dr Agata Ludzis-Todorov (Akademia Humanistyczna w Łodzi) oraz dr Szymon Wójcik (Uniwersytet Warszawski).
– Cieszę się, że kilka lat temu odważyliśmy się stworzyć nowe narzędzie, które badałoby podejmowanie zachowań pozytywnych i wyczerpywało pojęcie higieny cyfrowej, niesłusznie zawężanej do kontroli czasu. Dzisiaj narzędzie, które kilka lat temu tworzyliśmy w wolnym czasie w trudnych warunkach pandemii, wykorzystywane jest m.in. przez badaczy z Uniwersytetu w Chicago czy w Pakistanie, a także w Polsce, m.in. przez prof. Łukasza Tomczyka z Uniwersytetu Jagiellońskiego – mówi Magdalena Bigaj, prezeska Fundacji „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” i kierowniczka studiów podyplomowych z higieny cyfrowej na Uczelni Korczaka.
Narzędzie stworzone na potrzeby Ogólnopolskich Badań Higieny Cyfrowej
Pierwsza wersja narzędzia została opracowana w 2022 roku przez Magdalenę Bigaj, Magdalenę Woynarowską i Mariusza Panczyka na potrzeby pierwszej edycji Ogólnopolskich Badań Higieny Cyfrowej.
W kolejnych latach skalę rozwijano i wykorzystano w dwóch ogólnopolskich badaniach dorosłych Polaków. Skala została również zaadaptowana na potrzeby Ogólnopolskiego Badania Higieny Cyfrowej i Aktywności Fizycznej Młodzieży.
Proces rozwoju narzędzia trwał od 2022 do 2024 roku i obejmował kolejne etapy: opracowanie koncepcji, stworzenie puli pytań, ocenę ekspercką, badanie pilotażowe oraz ogólnopolską walidację psychometryczną. W badaniach walidacyjnych uczestniczyły dwie niezależne, ogólnopolskie próby dorosłych użytkowników internetu liczące łącznie ponad 2 tysiące osób.
– Największym wyzwaniem było stworzenie narzędzia, które z jednej strony obejmowałoby różne aspekty higieny cyfrowej, a z drugiej pozostawało krótkie i łatwe do zastosowania. Każde pytanie ocenialiśmy nie tylko pod względem statystycznym, lecz także pod kątem jego znaczenia i przydatności. Dzięki temu powstała skala rzetelna, trafna i możliwa do wykorzystania zarówno w badaniach naukowych, jak i w ocenie programów edukacyjnych. – mówi prof. Mariusz Panczyk z Wydziału Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Od 89 pytań do 17 wskaźników
Efektem wieloletniej pracy badawczej jest syntetyczna, 17-pytaniowa skala obejmująca cztery obszary zachowań związanych z higieną cyfrową:
· stawianie granic i kontrola korzystania z technologii,
· zachowania związane z bezpieczeństwem cyfrowym,
· zarządzanie treściami i informacjami,
· inne zachowania sprzyjające zdrowiu w środowisku cyfrowym.
Badania potwierdziły wysoką rzetelność i trafność narzędzia. Skala pozwala na pomiar częstotliwości zachowań związanych z higieną cyfrową, prowadzenie badań populacyjnych, monitorowanie zmian oraz ocenę skuteczności programów edukacyjnych i interwencji. Autorzy opracowali również normy, które umożliwiają interpretację wyników z uwzględnieniem wieku i płci.
– Cztery obszary higieny cyfrowej pokazują jej złożoność. Obejmuje ona rozmaite zachowania – zarówno te związane z używaniem urządzeń ekranowych, jak i okołoekranowe. Ważne jest to, co robimy w urządzeniu ekranowym, jak długo to robimy i na ile świadomie, a także to, jakie czynności temu towarzyszą lub z czego z tego powodu rezygnujemy. Zdawanie sobie sprawy z tej złożoności pozwala szerzej i wnikliwiej spojrzeć na sposób korzystania z urządzeń ekranowych, lepiej go rozumieć i poszukiwać skutecznych rozwiązań chroniących zdrowie. – mówi dr hab. Magdalena Woynarowska z Wydziału Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Higiena cyfrowa jako obszar badań naukowych
Rozwój narzędzia stanowi kolejny krok w kierunku ugruntowania higieny cyfrowej jako obszaru systematycznych badań naukowych.
Higiena cyfrowa obejmuje zachowania, które pomagają człowiekowi świadomie i bezpiecznie funkcjonować w środowisku cyfrowym, chronić zdrowie oraz ograniczać ryzyka związane z korzystaniem z urządzeń, usług i treści cyfrowych.
Dyskusja o wpływie technologii na człowieka często koncentruje się na czasie ekranowym oraz problematycznym korzystaniu z internetu i mediów społecznościowych. Skala DHBS poszerza tę perspektywę, ponieważ pozwala badać konkretne, codzienne zachowania chroniące zdrowie i bezpieczeństwo w środowisku cyfrowym.
Artykuł został przyjęty do publikacji w Journal of Medical Internet Research 20 sierpnia 2026 r. Jego zaakceptowana wersja jest dostępna jako preprint.
Zobacz artykuł: https://preprints.jmir.org/preprint/91202/accepted
Pełna treść informacji prasowej do pobrania znajduje się tutaj.
Jeśli uważasz, że to, co robimy jest ważne, wesprzyj nas!
Zostań naszym Patronem/Patronką i wspieraj nas co miesiąc!
Możesz też wesprzeć nas jednorazowo dowolną kwotą
Dziękujemy! Każda wpłata jest dla nas potwierdzeniem, że nasze działania mają sens.